Peşin Ödeme'de Banka Kredisi vs Ticari Kredi

Geçen yıl evdeki beyaz eşyaların ikisi birden aynı ay içinde bozulunca, kendimi hiç planlamadığım bir bütçe kararının ortasında buldum. Elimde peşin ödeyecek kadar nakit vardı ama o parayı tamamen eritmek de içime sinmiyordu. Mağazanın kasasında bana "12 ay taksit, faizsiz gibi" denildi; aynı gün bankamın uygulamasında da hazır bir ihtiyaç kredisi limiti duruyordu. İki seçeneği yan yana koyup hesap makinesiyle oturduğumda, "faizsiz" denen şeyin aslında peşin fiyatın içine gizlenmiş olabileceğini gördüm. O günden beri her büyük alışverişte aynı karşılaştırmayı yapıyorum ve size de tam olarak nasıl yaptığımı anlatayım.

Önce şu soruyu sorun: Peşin fiyat gerçekten peşin fiyat mı?

Ticari kredi, yani mağazanın kendi taksit ya da finansman teklifi, çoğu zaman ürünün etiket fiyatı üzerinden kurgulanır. Ama etiket fiyatı ile "nakit ödersem ne kadara olur" fiyatı aynı olmayabilir. Ben artık satış danışmanına doğrudan şunu soruyorum: "Bugün nakit/havale ile tek seferde ödesem indirim var mı?" Cevap "evet, %8 indirim yaparız" ise, o 12 taksitli teklif aslında faizsiz değil; siz o indirimden vazgeçerek faiz ödüyorsunuz demektir.

Bu farkı görünür kılmak için yaptığım hesap çok basit:

• Nakit indirimli fiyatı not edin (örnek: 92.000 TL)
• Taksitli toplam ödemeyi hesaplayın (örnek: 12 × 8.333 = 100.000 TL)
• Aradaki farkı, kullandığınız süreye bölerek gerçek maliyeti görün
• Aynı tutar için bankadan çekeceğiniz kredinin toplam geri ödemesini yanına yazın

Bu dört satır, "peşin ödeme kredisi mi yoksa mağaza taksiti mi" sorusunun cevabını çoğu zaman tek başına veriyor.

Banka kredisinin bana kazandırdıkları ve maliyetleri

Bankadan çektiğim krediyle mağazada nakit müşteri oluyorum. Pazarlık gücüm artıyor, indirim isteyebiliyorum, hatta bazen kargo veya montaj gibi ekstraları da koparabiliyorum. Kredinin bir başka avantajı, faiz oranının sözleşmede net yazması. Yıllık maliyet oranını görüyorum, ödeme planı elimde, sürpriz yok.

Ama madalyonun diğer yüzü de var. Bankada kredi tahsis ücreti, sigorta teklifleri ve erken kapama koşulları gibi kalemler çıkabiliyor. Ben başvuru öncesi mutlaka şunları soruyorum:

• Dosya/tahsis masrafı var mı, varsa tutarı ne?
• Hayat sigortası zorunlu mu, isteğe bağlıysa fiyatı ne?
• Erken kapatırsam ne kadar indirim uygulanır?
• Toplam geri ödeme tutarı kaç lira? (Aylık taksite değil, bu rakama bakıyorum.)

Bir de sicil tarafı var: Bankadan çekilen kredi kredi kaydınıza işler ve ileride konut kredisi gibi büyük bir başvuru düşünüyorsanız borç/gelir oranınızı etkiler. Kredi türleri ve fiyatları konusundaki karşılaştırmaları okurken bu detayı hep aklımda tutuyorum.

Mağaza finansmanı ne zaman gerçekten mantıklı?

Ticari krediyi tamamen kötülemek haksızlık olur. Üretici destekli kampanyalarda gerçekten sıfır maliyetli taksitler olabiliyor; özellikle sezon sonu, model değişimi veya yeni ürün lansmanı dönemlerinde. Benim testim şu: Nakit indirimi sorduğumda "hayır, fiyat aynı" cevabını alıyorsam ve taksit sayısı arttıkça toplam tutar değişmiyorsa, o teklif gerçekten değerlidir. Çünkü paramı elimde tutup enflasyona karşı bir tasarruf hesabında veya kısa vadeli bir fonda değerlendirebilirim.

Mağaza tarafının hızlı olması da bir avantaj: Onay birkaç dakika sürer, belge yükü azdır. Ancak gecikme faizleri genelde daha sert işler ve ürün bazen finansman sözleşmesinin teminatı sayılır.

İki seçeneği yan yana koyduğum tablo

Karar verirken izlediğim sıra

1. Ürünün nakit indirimli fiyatını öğreniyorum.
2. Mağazanın taksitli toplam tutarını yazıyorum.
3. Bankamdan ve bir-iki rakip bankadan aynı vadeli teklif alıyorum; sadece faiz oranına değil toplam geri ödemeye bakıyorum.
4. Kredi kartımın taksit imkânını da üçüncü seçenek olarak değerlendiriyorum; küçük tutarlarda çoğu zaman en pratik yol bu oluyor.
5. En düşük toplam maliyeti seçiyorum, eşitse esnek olanı tercih ediyorum.

Küçük tutarlarda bu hesabın hepsi zahmetli gelebilir; o durumda mikrokredi ya da kart taksiti gibi daha hafif seçenekler işi görebilir. Ama beş haneli rakamlara çıktığınızda yarım saatlik b